NL UK
Home Boeken Contact
 

Boeken - Oases van zand - Nawoord



Nawoord door Jan Willem Bos
Valeriu Butulescu – aforist

Binnen de Roemeense letteren is Valeriu Butulescu een opmerkelijke verschijning. Hij is aforist, toneelschrijver, dichter, ingenieur en politicus. Hij speelt uitstekend gitaar (tweemaal de derde prijs in de nationale gitaarcompetitie), spreekt vloeiend Frans, Spaans en Pools en kan zich behoorlijk redden in het Bulgaars, Tsjechisch, Portugees en Servisch. Valeriu Butulescu werd in 1953 geboren in het dorp Preajba (in het Zuid-Roemeense district Gorj), als zoon van Ana en Luca, die hijzelf kenmerkte als ‘eenvoudige boeren met de namen van heiligen’. Hij studeerde in Polen en werkte vervolgens jarenlang als mijnbouwkundig ingenieur in Petrosani. Hij was lid van het eerste postrevolutionaire parlement en is nog altijd actief binnen de Democratische Partij als lid van de districtsraad. Daarnaast vond hij ook nog de tijd om zijn proefschrift te voltooien, op grond waarvan hij in 2001 de doctorstitel verwierf.

Valeriu Butulescu debuteerde in 1971 met gedichten en aforismen in een literair tijdschrift. Zijn eerste boek, Oaze de nisip (Oases van zand), verscheen in 1985. Dit debuut werd in 1992 gevolgd door Stepa memoriei (De steppe van het geheugen). De titels zijn – uiteraard – ontleend aan aforismen: ‘Er bestaan woestijnen met oases van zand’ en ‘Mijn herinneringen! Oases van zand in de steppe van het geheugen’. Hiernaast publiceerde hij drie toneelstukken. Een nieuwe verzameling aforismen, Imensitatea punctului (De enorme omvang van de punt), verscheen in 2002 en een nieuwe verzameling, Toamna în rai (Herfst in de hemel), is in voorbereiding.

Een aforist is een schrijver van aforismen. Van Dale definieert een aforisme als: ‘Korte, pittige spreuk, op zichzelf staande sententie, die geen deel uitmaakt van een bepaald denksysteem, maar wel karakteristiek is voor een bepaalde gedachtegang of geesteshouding. Synoniem: zinspreuk.’

Het schrijven van aforismen is een kunst die tegenwoordig nog maar door weinigen wordt beoefend, al gaat zij terug tot de klassieke Grieken. Hippocrates, de vader van de geneeskunde, was de eerste die de term gebruikte, al was de betekenis ervan bij hem nog beperkt tot uitspraken op het medische vakgebied. Als het allereerste aforisme kan de inleidende zinspreuk tot zijn boek Aforismen worden beschouwd: ‘Het leven is kort, de kunst lang’, die wij beter kennen in zijn – omgekeerde – Latijnse variant ‘Ars longa, vita brevis’. Ook in modernere tijden bleef de kunst van het schrijven van medische aforismen populair. Beroemd gebleven zijn de aforismen van de Italiaanse arts Joannes de Meditano, die in 1066 zijn berijmde Latijnse zinspreuken publiceerde, en die van Herman Boerhave, die in 1709 in Leiden medische aforismen publiceerde die een zo sprekend beeld geven van de staat van de geneeskunst in de vroege achttiende eeuw, dat ze nog immer van belang zijn voor studenten van de geschiedenis van de geneeskunde.

Hoewel het genre vandaag de dag weinig gangbaar meer is, berust Valeriu Butulescu’s reputatie als schrijver met name op zijn aforismen, die inmiddels in achttien talen zijn vertaald, meest recent in het Vietnamees. Een selectie ervan in Nederlandse vertaling verscheen eerder in het Roemenië Bulletin (nr. 3 [45], juni 2002). Zijn voorkeur voor het tegenwoordig weinig populaire genre van het aforisme verklaart Butulescu zelf uit het feit dat hij weinig tijd heeft en ook de hedendaagse lezer een drukbezet mens is. De criticus Cornel Moraru beschreef Butulescu als ‘een moderne moralist, iemand die niet moraliseert’. Inderdaad spelen moraliteit, oprechtheid en eerlijkheid (ook tegenover jezelf) een belangrijke rol in zijn aforismen. De kunst van deze ‘gedachtenscherven’, zoals ze wel zijn beschreven, ligt erin om met erg weinig woorden heel veel te zeggen. Butulescu slaagt daar soms zo goed in dat zijn aforismen gevleugelde woorden zijn geworden, waarvan men niet meer weet dat ze uit zijn pen zijn gevloeid.

Om zijn boodschap over te brengen, gebruikt Butulescu paradoxen (‘Wie verdwaald is, ontdekt nieuwe wegen’), spot (‘Een leeuwerik moet niet blaffen; hij moet zingen of zwijgen’), zelfspot (‘Ik bezit veel moed, maar ik durf die niet te gebruiken’), humor (‘De meeste miljonairs zijn kinderen van de inflatie’), relativisme (‘Vrijheid betekent niets voor een vogel die nog niet heeft leren vliegen’) en subtiele politieke observaties (‘Wat kan mensen meer verbroederen dan de last van hetzelfde juk?’). Veel van Butulescu’s doordenkertjes gaan over de vergankelijkheid van het leven, die hij sereen en met gevoel voor humor benadert: ‘Er komt een dag waarop we zelfs niet meer oud zullen zijn.’ Tegelijkertijd heeft hij ook veel oog voor de betrekkelijkheid van het aardse slijk (‘Ook op een gouden horloge verstrijkt de tijd niet langzamer’) en de plaats van de mens in de orde der dingen (‘De aarde? Een kosmisch ongeluk. Het leven? Een chemisch ongeluk. De mens? Een biologisch ongeluk’). Intussen blijft Valeriu Butulescu zoeken naar de essentie van het woord om daarmee de essentie van de dingen weer te geven, iets waar hij blijkens zijn groeiende internationale publiek, veel succes mee lijkt te hebben.

Jan Willem Bos

 




Contactgegevens

Go-Bos Press
Brederode 24
2352 JR Leiderdorp
Nederland

    + 31 71 5894998
     info@gobospress.nl

KvK nummer: 2807621