NL UK
Home Boeken Contact
 

Boeken - Oases van zand - Recensie


Roemeense aforismen
– door Dorin Perie

Kort geleden verscheen Oases van zand, een bundel met aforismen van de Roemeense schrijver Valeriu Butulescu. De literatuurhistorici van de twintigste eeuw hebben hem nog niet opgenomen in hun werken, maar dat maakt zijn verschijning binnen de hedendaagse Roemeense letteren niet minder opmerkelijk. Qua leeftijd zou hij bij de generatie van de ‘tachtigers’ moeten horen, te meer daar zijn debuutbundel Oaze de nisip (Oases van zand) in 1985 werd gepubliceerd.

Butulescu lijkt mij een buitenbeentje dat vanwege zijn professionele veelzijdigheid niet past binnen de bestaande literaire stromingen. Butulescu beoefent het genre van de aforismen, dat tegenwoordig weinig waardering geniet. Daarnaast is hij ingenieur en is hij zeer actief binnen de Democratische Partij. Butulescu voldoet dus niet aan het conventionele beeld van een schrijver. Hij is geen bohémien en toont evenmin het karakteristieke dédain, dat helaas nog altijd onontbeerlijk is voor erkenning door vakgenoten in Roemenië. Niettegenstaande zijn literaire non-conformisme naar de huidige – postmodernistische – normen toont Butulescu in zijn overpeinzingen over leven, vrijheid, liefde, wijsheid en dood (zijn geliefde onderwerpen) een scherpzinnigheid en een diepgang die door andere schrijvers zelden worden geëvenaard. Over het literaire genre dat hij beoefent, schrijft hij: ‘Deze aforismen zijn glinsterend afval, resten van materialen die zijn achtergebleven op de bouwplaats van grote, mislukte gedichten.’

Hij houdt niet alleen van de wijsheid waarmee hij de lezer van zijn aforismen wil verrassen, maar ook van de schoonheid zonder welke het leven onmogelijk lijkt te zijn. ‘Ik benijd de stenen niet. Zelfs zij zijn niet onsterfelijk. En bovendien zijn ze nog koud ook’, ‘Schoonheid is een bloem – wijsheid een steen.’ Kennelijk heeft het begrip, letterlijk in het Roemeens ‘filosofische steen’ (piatra filozofală) een diepe indruk op de schrijver gemaakt, want de steen staat in de hele bundel in onmiddellijk verband met de wijsheid. Hij schrift dan ook: ‘Weeg je woorden. De steen die zoveel heeft gezien, zwijgt.’ De onsterfelijkheid, de eeuwigheid, is een norm voor het vaststellen van de waarde der dingen in het leven, want ‘Hoeveel is onsterfelijkheid waard op een sterfelijk planeet?’

Over de zin van het leven en de onsterfelijkheid meldt hij: ‘Geboren worden. Er bestaat geen grotere ongeluk – behalve misschien niet geboren worden.’ Maar daartegenover staat: ‘Wat wij verrotting noemen, is juist terugkeer tot de anorganische eeuwigheid.’ Met andere woorden: tot de eeuwige, wijze maar kille steen. Een van de paradoxen van het leven, schrijft Butulescu, kunnen we vergelijken met een appel, in wezen het oersymbool van de universele vrucht: ‘We hebben iets van de lotsbestemming van een appel. Nauwelijks zijn we rijp of we moeten ter aarde storten.’

De preoccupatie met de vrijheid en de betrekkelijkheid ervan is duidelijk zichtbaar in een aantal van zijn treffende aforismen, zoals: ‘Omringd door katten begint de kanarie te geloven in de weldaad van de kooi.’ Misschien is vrijheid toch uiteindelijk een kwestie van perceptie: ‘De vogel heeft zich bevrijd van de aarde. Vanaf nu is hij de gevangene van de hemel.’ Sommige uitspraken getuigen van cynisme, dat onmiddellijk thuis te brengen is in de recente ontwikkeling van de Roemeense maatschappij: ‘Ze hebben het rund zijn juk afgenomen en nu verwachten ze dat hij vrijwillig de kar gaat trekken.’

Butulescu beheerst de kunst om de lezer in zijn ‘gedachtenscherven’, die ik eerder gedachtenworstelingen zou noemen, te betrekken. Je krijgt gaandeweg zelfs het gevoel dat je medeplichtig bent aan een gedachtegang die je op zelden betreden paden van de geest stuurt, maar je niet per se leidt. De publicatie van deze bundel, in een vertaling van Jan Willem Bos, is een prijzenswaardige initiatief van uitgeverij Go-Bos Press. Het Nederlands behoort nu tot de 19 talen waarin de aforismen van Butulescu zijn vertaald. uit: Ablak, nr. 4 – 2004




Contactgegevens

Go-Bos Press
Brederode 24
2352 JR Leiderdorp
Nederland

    + 31 71 5894998
     info@gobospress.nl

KvK nummer: 2807621